ارسال به دوستان
کد خبر : 182684
تاریخ انتشار : 5/20/2016 5:49:50 PM

اسلام شناسی 179 ــ اسلام و حقوق اخلاقی 24

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

 تاریخ: 20.05.2016 


بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.



حق فرزند

یکی از  وظائف والدین پس از فرزندآوری، تربیت صحیح او می باشد. از این رو فرزند حقوقی نسبت به پدر و مادر پیدا می­کند که شناخت آن توسط والدین لازم است. به همین جهت امام سجاد(ع) در این درباره­ می فرماید: «وَ أَمَّا حَقُّ وَلَدِكَ فَتَعْلَمُ أَنَّهُ مِنْكَ وَ مُضَافٌ إِلَيْكَ فِي عَاجِلِ الدُّنْيَا بِخَيْرِهِ وَ شَرِّهِ وَ أَنَّكَ مَسْئُولٌ عَمَّا وُلِّيتَهُ مِنْ حُسْنِ الْأَدَبِ وَ الدَّلَالَةِ عَلَى رَبِّهِ وَ الْمَعُونَةِ لَهُ عَلَى طَاعَتِهِ فِيكَ‏ وَ فِي نَفْسِهِ فَمُثَابٌ عَلَى ذَلِكَ وَ مُعَاقَبٌ فَاعْمَلْ فِي أَمْرِهِ عَمَلَ الْمُتَزَيِّنِ بِحُسْنِ أَثَرِهِ عَلَيْهِ فِي عَاجِلِ الدُّنْيَا الْمُعَذِّرِ إِلَى رَبِّهِ فِيمَا بَيْنَكَ وَ بَيْنَهُ بِحُسْنِ الْقِيَامِ عَلَيْهِ وَ الْأَخْذِ لَهُ مِنْهُ وَ لا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّه‏؛ و امّا حق فرزندت این است که بدانی او از تو و وابسته به تو است. در زندگی دنیا و خیر و شرش با تو است. و تو مسئول هستى تا او را خوب تربيت كنى و او را به صفات كمالى خداوند متعال، هدايت نمايى! و بر اطاعت پروردگارش يارى‏اش كنى!. پس در اين راه، مانند كسى عمل كن كه مى‏داند بر اين كارش پاداش مى‏گيرد! و اگر كوتاهى كند و كودكش منحرف گردد، عقاب مى‏شود!. پس درباره [تربیت] او به گونه ای نیک عمل کن! که خوبی اثر او در دنیا مشهود، و در پیشگاه پروردگار عذری بین تو و او باشد؛ به سبب سرپرستی خوبی که از او کردی، و نتیجه ای که از او گرفتی! و نیرویی جز از ناحیه او نیست».[1]

تربیت صحیح مهمترین حق فرزند

نکته مهمی که در بیان حضرت(ع) مشهود است، این است که فرزند در حقیقت یک امانت است. و پدر و مادر باید به عنوان یک امین، به تمام اصول و مبانی تربیتی فرزند توجه داشته باشند. تا استعدادهای او به درستی در مسیر شکوفایی قرار گیرد، و فرزند به مرحله بلوغ برسد. لذا پدر و مادر باید توجه داشته باشند که فرزند از آنان است، و به آنها وابسته است. لذا از این رو مسئولیت تربیت و ادب و راهنمایی او بر عهده­ی آنهاست. به­همین جهت باید او را در مسیر حق تربیت کرده، و آداب ضروری زندگی را به او آموزش دهند. و نیز باید او را از تهدیدها دور سازند، تا در صورت انحراف جامعه در مسیر باطل و فاصله گرفتن از راه حق، در مسیر باطل قرار نگیرد. همچنین اندیشیدن و آینده نگری نسبت به سلامت و سعادت و خوشبختی فرزند از مسائل بسیار مهمی است، که باید بدان توجه وافری شود. لذا والدین می­بایست هر آنچه را که برای زندگی او ضرورت دارد فراهم کنند؛ و اگر به همه امور تربیتی آشنائی ندارند او را به مربیان تربیتی که با آداب تربیت آشنا هستند بسپارند، و برای جلوگیری از هر انحرافی مراقبت های لازم را از او داشته باشند.


توجه کردن و اهمیت دادن به فرزند در سنین خاص

بسیار روشن است که والدین باید به فرزندان خود محبت کنند و به آنها عشق بورزند، و امنیت لازم را برای آنها فراهم سازند. و نیز باید بدانند فرزند دختر و پسر در سنین خاص برای رسیدن به بلوغ، مراحل خاصی را طی می کنند. که ممکن است دورانِ بحرانی را برای آنها بوجود آورد. لذا باید با تمام قوا و با هماهنگی مربیان تربیتی، برای گذر از این دوران تلاش کنند و آنان­را مدیریت نمایند.

دیگر حقوق فرزندان

لازم به ذکر است که در آیات و روایات ضمن اشاره به مسائل تربیتی فرزندان به مسائلی از قبیل: انتخاب نام نیک را برای آنان و مراقبت شدید در ادب کردن آنها، مورد تبیین قرار گرفته است. مانند آنچه که از وجود نورانی امام صادق(ع) در این خصوص نقل شده که فرموده­اند: «وَ تَجِبُ لِلْوَلَدِ عَلَى وَالِدِهِ‏ ثَلَاثُ‏ خِصَالٍ اخْتِيَارُهُ لِوَالِدَتِهِ وَ تَحْسِينُ اسْمِهِ وَ الْمُبَالَغَةُ فِي تَأْدِيبِه‏؛ سه چيز براى فرزند بر عهده پدر است: مادر خوب براى او برگزيدن، نام نيك بر او نهادن، و تلاش فراوان در تربيت او نمودن».[2] در برخی روایات برای تربیت صحیح فرزند به استمداد طلبیدن و کمک خواستن از ذات اقدس اله، سفارش و توصیه شده است، لذا مطلوب آن است که به این توصیه­ها عمل شود. چه اینکه امام سجاد(ع) در این خصوص می فرماید: «وَ أَعِنِّي عَلَى‏ تَرْبِيَتِهِمْ‏ وَ تَأْدِيبِهِمْ‏، وَ بِرِّهِمْ؛ خدایا مرا در تربیت و تربیت و تأدیب فرزندانم و نیکی به آنها یاری فرما».[3] و در انتخاب اسم توسط والدین برای فرزندان، اسامی پر معنی و با محتوا را مورد تأکید روایات قرار گرفته است.[4]

از نکته­های دقیق و مهم تربیتی آن است که والدین بایستی در یاد دادن قرآن، به فرزندان اهتمام ورزند. زیرا قرآن کتاب زندگی است و باید فرزند مسیر زندگی خود را، بر اساس آن تنظیم نماید. همچنین از نکته های مهم تربیتی این است که نسبت به آنها محبت بورزند، و آنها را دوست بدارند، و به آنها ترحم کنند. و اگر وعده ای می دهند به وعده هایشان عمل کنند. و در جای خود آنها را بوسه دهند، و هیچ تفاوتی در اظهار بُعد عاطفی میان فرزندان قائل نشوند. چراکه پیامبر اکرم(ص) در این باره می­فرمایند: «أَحِبُّوا الصِّبْيَانَ‏ وَ ارْحَمُوهُمْ وَ إِذَا وَعَدْتُمُوهُمْ شَيْئاً فَفُوا لَهُمْ فَإِنَّهُمْ لَا يَدْرُونَ إِلَّا أَنَّكُمْ تَرْزُقُونَهُمْ؛ دوست بدارید فرزندانتان را و آنان را مورد ملاطفت و ترحم قرار دهید و هرگاه به آنها وعده دادید به وعده­ی خویش وفا نمائید چون فرزندان درک و پندارشان این است که پدران رازق آنها هستند».[5] و در بیانی دیگر در خصوص بوسه دادن فرزند فرموده­اند: «‏قَبِّلُوا أَوْلَادَكُمْ‏ فَإِنَّ لَكُمْ بِكُلِّ قُبْلَةٍ دَرَجَةً فِي الْجَنَّةِ مَا بَيْنَ كُلِّ دَرَجَتَيْنِ خَمْسُمِائَةِ عَام‏؛ فرزندانتان را ببوسید، چون در مقابل هر بوسیدن خداوند درجه ای برای شما قرار داده که ما بین هر درجه پانصد سال فاصله زمانی وجود دارد».[6] در عین حال نباید در محبت و اظهار عاطفه به آنان افراط و زیاده روی نمود؛ زیرا هم به ضرر والدین است و هم به سود فرزندان نخواهد بود. چه این­که امام باقر(ع) در این مورد می­فرماید: «شَرُّ الآباءِ مَن دَعاهُ البِرُّ إلَى الإِفراطِ، وشَرُّ الأَبناءِ مَن دَعاهُ التَّقصيرُ إلَى العُقوق‏؛ بدترین پدران کسانی هستند که در نیکی و محبت نسبت به فرزندان از حد تجاوز کنند و به زیاده روی و افراط بگرایند. و بدترین فرزندان کسانی هستند که در اثر تقصیر و کوتاهی در انجام وظایف، پدر را از خود ناراضی نمایند».[7]


توجه به این نکته نیز ضروریست که در خصوص جنسیت فرزند نباید فرقی میان پسر و یا دختر نهاد؛ بلکه آنچه که مهم است اینکه فرزندان هر چه باشند امانت الهی هستند، و باید به گونه ای آنان را تربیت نمود که باعث عزت والدین و جامعه بشری باشند. و پر واضح است که هرچه در ادب نمودن و تربیت فرزند تلاش شود، در بزرگسالی هم خودش، و هم خانواده و هم جامعه از این تربیت نیک بهره­مند می شوند. لذا پدر و مادر باید این حق را (تربیت صحیح)، برای فرزندان کاملا مورد توجّه قرار دهند، و به بهانه اشتغال و یا هر چیز دیگری نباید از حقوق او شانه خالی کنند. همچنین باید بدانند که تربیت آنها فقط توجه به تغذیه و بهداشتِ جسم آنها نیست. بلکه باید به همه­ی نیازهای او توجه نشان داد، و هر بُعدی را در زمان خود شکوفا ساخت. لذا غفلت نمودن از موارد مذکور که در تربیت صحیح فرزندان نقش مهمی دارند، برای آینده آنها تهدید خواهد بود. خصوصا غفلت ورزیدن از آنچه که به مسائل روحی و روانی آنان مربوط می شود. لذا برخلاف گمان برخی از والدین که معتقدند وظیفه آنها فقط در قبال تغذیه و رشد جسمانی کودک است، باید دانست که وظیفه اصلی آنها تربیت فرزند با همه ابعادی وجودی اوست.



[1]. ابن شعبه حرانى، حسن بن على، تحف العقول، ص263، قم، جامعه مدرسين، چ دوم، 1404ق.

[2]. همان، ص322.

[3]. الصحیفة السجادیّة، وَ كَانَ مِنْ دُعَائِهِ عَلَيْهِ السَّلَامُ لِوُلْدِهِ، دعاء/25.

[4]. «قال رسول الله (ص): حَقُّ الوَلَدِ عَلى‏ والدِهِ أن يُحسِنَ اسمَهُ؛ حقّ فرزند بر پدرش، اين است كه نام‏ نيك‏ بر او بگذارد». ابن بابويه، محمد بن على، من لا يحضره الفقيه، ج4، ص372، ح5762، قم، دفتر انتشارات اسلامى، چ دوم، 1413ق.

[5]. كلينى، محمد بن يعقوب بن اسحاق، الكافي، ج6، ص49، ح3، تهران، دار الكتب الإسلامية، چ چهارم، 1407ق.

[6]. طبرسى، حسن بن فضل، مكارم الأخلاق، ص220، قم، شريف رضى، چ چهارم، 1370ش.

[7]. البلاذري، أحمد بن یحیی، أنساب الأشراف، ج4، ص84، تحقيق عبد العزيز الدوري، بیروت، جمعية المستشرقين الألمانية، 1398ق. و اليعقوبي، تاريخ اليعقوبي، ج2، ص320، بیروت، دارصادر، بی­تا.







نظر شما



نمایش غیر عمومی