ارسال به دوستان
کد خبر : 47136
تاریخ انتشار : 2/28/2014 5:37:00 PM

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر ترابی

خانواده در قرآن کریم

توجّه به زودگذر بودن دنیا و اعتباری و غیر دائمی بودن آن، آثار اجتماعی و تربیتی و اخلاقی زیادی در ساختن و تشکیل خانواده و چگونگی ارتباط و رفتار در خانه دارد و به انسان لزوم بازگشت به زندگی ساده و پر از ایمان، معنویت و صفا و صمیمیت را یادآوری می کند.

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه. وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين.

عبادالله، أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

موضوع مورد بحث ما خانواده در قرآن کریم بود. در جلسه­ی گذشته به تاریخ خانواده در قرآن و چگونگی تشکیل اوّلین خانواده در روی زمین اشاره­ شد و امروز به فضل الهی به برخی دیگر از جزئیات آن اشاره می­کنیم. در سوره­ی مبارکه­ی بقره در آیه­ی شریفه­ی 35 بعد از داستان خلقت حضرت آدم و حوا سلام الله علیهما می­فرماید:

(وقلنا يا آدم اسكن أنت و زوجك الجنّة وكلا منها رغداً حيث شئتما ولاتقربا هذه الشّجرة فتكونا من الظالمين)

در این آیه­ی شریفه چند نکته وجود دارد:

نکته­ ی اوّل:

وقتی قرآن کریم قصّه­ی اعلام خبر آفرینش انسان را بیان می­کرد، فرمود: «واذ قال ربک للملائکه انّی..». امّا اینجا می­فرماید: «و قلنا». در این آیه شریفه (قلنا) براي تفخيم و تعظيم است و ضمير «نا» براي كبريايي است، نه براي جمع.[1] بسا این تفخیم و تعظیم در مقام سخن با آدم، ناظر بر ایجاد اوّلین خانواده در عالم و ارزش و قداست آن باشد. اثر تربیتی چنین گفتاری، توجّه دادن به منزلت و جایگاه والا و رفیع خانواده نزد خداوند است؛ طوری که وقتی با یک خانواده روبرو می­شویم باید حریم و حرمت برای آن در نظر گرفته شود و نگاه ویژه و احترام خاص و آداب رسمی برای آنان رعایت گردد. البته در جای خود به این نکته باید پرداخت که طبق تعالیم قرآن کریم اساسا چه چیزهایی احترام و تکریم خانواده شمرده می­شود و چه آداب و قوانینی در ارتباط با خانواده ها باید از سوی دولت ها لحاظ شود و چه چیزهایی بی حرمتی به خانواده است و باید رها گردد.

نکته ­ی دوم:  

در «قلنا یا آدم اسکن انت و زوجک» فرمود ساکن شوید و نفرمود: مالک شوید. تعبیر اوّل مفید اباحه است و تعبیر دوم مفید ملکیت. توضیح مطلب: برخي از مفاهيم مانند «خلود» معناي دوام دارد، برخی مانند: «اقامه»، منافي با دوام نيست و برخی هم منافی با دوام و استمرار است. بعضي از اهل تفسير گفته­اند، سکونت مستلزم انقطاع و خروج ساكن از مسكن مألوف است؛ چنان‏كه اصطلاحِ سُكني در برابر «رُقْبي» و «عُمْري» در فقه چنين است؛ در «سكني» خانه­ی مورد اسكان، ملك ساكن نيست و او بايد مسكن را پس از مدّتي رها كند. بنابراين، دستور «اسكن» از سُكني بود، نه از نوع اقامه.[2] برخی از مفسرین[3] با تمسّک به آیه­ای دیگر، سکونت را مانند اقامت دانسته­اند: آن­جا که می­فرماید: (ويُدخلكم جناتٍ تجري من تحتها الأنهار و مساكن طيّبة في جنّات عدنٍ)[4] امّا این درست نیست؛ زیرا در آن تنها به کمک قرینه، سکونت به معنای خلود و دوام آمده است. 

بنابراین، ما تنها در مدّت عمر خود از آنچه در اختیار داریم بهره مند می­شویم و بعد از ما به دست دیگران می­افتد و این داستان در زندگی دنیایی برای همه وجود دارد. لذا می­بینیم گاهی یک خانه یا یک قطعه زمین در دست افراد مختلف می­گردد. آنچه که ما با کار و فعالیت یا خرید به دست می­آوریم ملک اعتباری ماست و در حقیقت از آن خداست؛ زیرا خداوند تنها اجازه­ی استفاده از اشیاء عالم را به ما داده ولی ما را مالک حقیقی چیزی قرار نداده و مالک حقیقی تنها خود اوست.

توجّه به زودگذر بودن دنیا و اعتباری و غیر دائمی بودن آن، آثار اجتماعی و تربیتی و اخلاقی زیادی در ساختن و تشکیل خانواده و چگونگی ارتباط و رفتار در خانه دارد و به انسان لزوم بازگشت به زندگی ساده و پر از ایمان، معنویت و صفا و صمیمیت را یادآوری می­کند. این یک واقعیت مسلّم است که دنیا جای ماندن و جاودانگی نیست و روزی باید همه­ی زرق و برق­ها را بگذاریم و از این دنیا برویم و در پیشگاه الهی پاسخگوی عمل خود در زندگی فردی و اجتماعی باشیم. پس چه بهتر که با عشق الهی و محبت به خلق خدا و نام نیک نزد خانواده و دیگران، پاک زندگی کنیم و پاک برویم. این همان پیام اصیل قرآن کریم و انبیای الهی است که با صدای بلند، بشر مدرن را بدان فرا می­خواند. خوشا به حال جامعه­ای که آن را بشنوند و به درستی پاسخ گوید.

امّا نکته­ ی سوم:  

«اسکن انت و زوجک...» اوّلین خطاب به یک خانواده است و در آن مسأله­ی سکونت مطرح است. «سكونت» در اینجا به قرینه­ی آیات دیگر به معناي آرامش بوده و با اضطراب ناشی از بي‏خانمانی و آوارگی مخالف است. «شما در اين جا ساكن باشيد» بدين معناست كه آسوده خاطر بيارميد؛ نظير آنجا که می­فرماید: (خذ من أموالهم صدقةً تطهّرهم وتزكّيهم بها وصلّ عليهم إنّ صلاتك سكن لهم)[5] یعنی ای پيامبر، زكات را از مردم بگير و براي آنان دعا كن؛ زيرا دعاي تو مايه­ی آرامش آنان است. یا می­فرماید: (وجعل منها زوجها ليَسكن إليها)[6]

پس تشکیل و تداوم زندگی خانوادگی به یک مکان معیّن و مسکن و محل مشترک برای زن و شوهر نیاز دارد. خاصیت مسکن این است که در آن، مرد و زن در کنار هم آرامش می­یابند. بنابراین، فاصله داشتن مکان زندگی مرد و زن در دراز مدّت حتی به دلایل شغلی از نظر قرآن کریم امر پسندیده­ای است و نظام خانواده را بر باد می­دهد. متأسفانه در روزگار ما به دلایل بی عدالتی حاکم بر نظامات دنیای سرمایه­داری، بسیاری از خانواده­ها نمی­توانند مسکن و مکان مناسبی برای زندگی تهیه کنند. بسیاری از خانواده­ها نیز به دلایل ناامنی و جنگ و خشونت که گاهی با تأیید و تشویق و حتی حمایت قدرت­های بزرگ ادامه می­یابد، خانه و کاشانه­ی خود را از دست داده و آواره شده­اند و برخی ناچار به مهاجرت اجباری شده­اند و خانواده­های زیادی در خطر نابودی است که امیدواریم جامعه­ی جهانی برای بازگرداندن آرامش به آنان فکری کند.

پروردگارا! خانواده های ما را کانون آسایش و ایمان و محبت مقرر بفرما!  ما و فرزندان مان را از بهترین بندگان خود و مفیدترین انسانها برای بشریت قرار بده! از کسانی که دوست دارند خانواده تشکیل دهند به ویژه پسرها و دخترهای جوان را در نیت خیرشان حمایت بفرما!



[1] . علامه جوادی آملی، تفسیبر تسنيم، جلد 3 صفحه 323.

[2] . گویی این تعبیر إخبار ضمني به آدم و حوّا درباره­ی خروج از بهشت بود. الجامع لأحكام القرآن، ج 1، ص 299.

[3] . علامه جوادی آملی، تسنيم، ج 3، ص 327.

[4] . سوره صف،آيه 12.

[5] . سوره توبه، آيه 103.

[6] . سوره اعراف، آيه 189.


نظر شما



نمایش غیر عمومی