محبت 21 – محبت به دوست 3

بسمه تعالی

اگر بحث دوستی را کمی دقیق تر مورد مطالعه قرار دهیم و آیات و روایات در این زمینه  را با دقت مرور کنیم . این نتیجه به دست می آید که اگر دوستی بر محور خدا نباشد در واقع نمی توان به آن دوستی اطلاق کرد و یا اعتماد نمود و این در واقع مانند عشق را می ماند چون با دقت در معنای عشق و خصوصیات و ویژگیهای عاشق این جمع بندی به دست می آید که عشق حقیقی فقط برای خداست و در واقع معشوق بالذات و حقیقی خداست چه اینکه محبوب بالذات و حقیقی نیز خداست و آنچه که از حبّ و عشق دربارهء غیر خدا مطرح می شود اگر برای رسیدن به حبّ و عشق حقیقی باشد ارزش ذاتی و معنوی و انسانی و الهی پیدا می کند و فقط این نوع محبتها و عشقها است که پایدار و ماندگار است و می توان به آنها ارزش داد و به همین جهت اگر محبتها بر محور حق و عشق به خدای متعال باشد نه اینکه در اینجا سودمند خواهد بود بلکه در آخرت نیز مفید و مؤثر خواهد بود و این نوع محبت است که همیشه و همیشگی است و در غیر اینصورت همهء دوستیها به سمت و سوی دیگری جهت پیدا خواهد کرد و چه بسا بسیاری از آنها تبدیل به دشمنی و جدائی و فاصله خواهد شد . و لذا قرآن کریم می فرماید : « الْأَخِلَّاءُ یَوْمَئِذٍ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ إِلَّا الْمُتَّقِینَ  » [1] و جناب مولوی در این زمینه می فرماید :

در پی خو باش و با خوش خو نشین            خوپذیری روغن گل را ببین

                خاک گور از مرد هم یابد شرف              تا نهد بر گور او دل روی و کف

خاک از همسایگی جسم پاک             چون مشرّف آمد و اقبال ناک

پس تو هم الجار ثم الدار گو               گر دلی داری برو دلدار جو

خاک او هم سیرت جان می شود              سرمهء چشم عزیزان می شود

ای بسا در گور خفته خاک وار               به ز صد احیا به نفع و انتشار

       سایه برده او و خاکش سایه مند               صد هزاران زنده در سایهء وی اند   [2]

در بحث شیوه های محبت به دوست از چند روش می توان آنرا اظهار و ابراز نمود . یکی از آن روشها سلام بر یکدیگر کردن و مصافحه و معانقه نمودن است که بر اساس برخی روایات نوعی اظهار محبت را می رساند . [3] و راه دیگر خوش روئی و تبسم و خوش خویی و خوش زبانی است و روش دیگر اظهار علاقه و محبت و تواضع و فروتنی و حرمت نهادن به آنان است و دیگر گوش دادن سخنان آنها و محترم شمردن آرای آنها است و از نکته های مهم خوش بینی نسبت به آنها است و نباید بدگمان نسبت به آنها بود زیرا موجب سستی در دوستی خواهد بود .

این خیال و وهم بد چون شد پدر             صد هزاران یار را از هم برید

مشفقی گر گرد جور و امتحان               عقل باید که نباشد بد گمان [4]

و برای مصاحبت و همراهی با دوست باید به دیدار همدیگر رفت و به یکدیگر هدیه داد و سوغاتی گرفت و با ضیافت و مهمانی و قدردانی و تشکر از آنها می توان دوستی را استمرار داد چه اینکه با دعا در خلوت همواره آرزوی سلامتی و توفیق برای او را از خدای بزرگ مسألت نمود .

کمال دوستی هم در سازگاری با یکدیگر ، [5] ثابت قدم بودن در دوستی ،[6]  عذر خواهی از خطای خود ، نیکی کردن در برابر بدی ، [7] اسرار او را حفظ نمودن ،[8]  از او دفاع کردن ، ارشاد و هدایت نمودن ،[9]  مشورت کردن با آنها و همکاری و همدردی و اهمیت دادن به منافع صحیح و واقعی آنها ،[10]  و نیز اعتماد کردن و وفای به عهد و پیمان [11]  خود بستن است .

که هر کدام از این امور می تواند در جهت دادن دوستی به معنای واقعی نقش ایفاء کند .