ارسال به دوستان
کد خبر : 194279

درسهائی از قرآن 19 (شکر 7)

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

تاریخ: 22.06.2018 

بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه و علی آله الطاهرين و اصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! اوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه

تاکنون دربارۀ شکر مباحث فراوانی مطرح شده است. از جمله نکاتی که دربارۀ شکر یادآوری آن ضروری است اینست که فرهنگ تشکر باید در جامعه احیاء و زنده شود. به هر حال در میان انسان ها، افرادی هستند که خدمات زیادی به لحاظ دینی، علمی و فرهنگی و اجتماعی انجام می دهند و مردم همواره از آن خدمات بهره مند می شوند. بسیار روشن است که باید از این افراد به نیکی یاد نمود؛ چه در زمان حیاتشان که باید از آنها تشکر و قدردانی نمود و چه پس از مرگشان باید به نیکی از تلاش های آن یاد نمود. به همین جهت است که امام رضا(ع) فرمودند: «من لم یشکر المنعم من المخلوقین لم یشکر اللّه» اگر کسی نسبت به کسانی که به او نعمتی عطا کرده اند، تشکر نداشته باشد، در حقیقت از خداوند تشکر نکرده است. گرچه همه نعمتها از جانب خدای متعال است و تشکر از هر نعمتی در حقیقت، تشکر از خداوند است؛ ولی در مراحل مختلف زندگی از انسانهای بسیاری به آدمی خیر و نیکی می رسد، از پدر و مادر گرفته که واسطه وجود ما در عالم هستی بوده اند و خداوند با این واسطه ما را آفریده تا معلمی که به ما دانش زندگی را می آموزد و یا هر معلم دیگری که خدمتی به جامعه بشری در محیط آموزشی ارائه می دهد و چه دانشمندان، مخترعان و هر کسی که به جامعه بشری نفع و بهره ای می رساند، از همه باید تشکر و قدردانی صورت گیرد؛ چراکه در غیر اینصورت به نوعی کفران نعمت صورت پذیرفته است.

به عنوان مثال اگر از صاحب صنعتی، خیری به جامعه رسیده باشد و در مقابل تشکری انجام نشود، چه بسا انگیزه ادامه آن خدمت از میان خواهد رفت؛ زیرا به هر حال همه افراد که کارهای خود را فقط برای رضایت الهی انجام نمی دهند و بلکه هر کسی که مؤمن و معتقد هم باشد باز هم باید نسبت به خدمتی که از او به جامعه رسیده، تشکر نمود. این مساله مهم به صورت یک قاعده و قانون طلائی در قرآن کریم ذکر شده که: «هَل جَزاءُ الاِحسان الاّ الاِحسان»


به همین جهت در روایات نمونه هایی از تشکر نسبت به غیر خداوند مطرح شده و اینکه تشکر از آنها به نوعی، شکرگزاری از نعمت های الهی را به دنبال دارد. از امام صادق(ع) نقل شده که فرمود: «انَّ اللّه عزّوجلّ أمَرَ بِالشُّکرِ لَه و لِلوالِیدَن فَمَن لَم یَشکُر الوالدَین لَم یَشکُر اللّهَ»  خدای متعال فرمان داده که هم خداوند را باید شکرگزاری کرد و هم پدر و مادر را و لذا اگر کسی نسبت به پدر و مادر سپاسگزار نباشد، خدا را نیز سپاسگزاری نکرده است. جهت چنین دستوری هم روشن است، زیرا به واسطه پدر و مادر که خود نعمتی بزرگ هستند، نعمت های بسیاری به فرزندان رسیده و لذا باید هر کسی خود را سپاسگزار همیشگی والدین خود دانسته و بداند که اگر سالها خدمت آنها را داشته باشد نمی تواند شکرگزار زحمتها و تلاشها و مجاهدتهای آنها باشد.

پس تشکر از پدر و مادر، معلم و استاد و مربی، حاکم عادل، پزشک، مهندس، کشاورز و آنان که به جامعۀ بشری خدمت می کنند لازم است؛ از اینرو حضرت علی(ع) در بیانی دقیق فرمودند: «أشکُرُکُم لِلّه أشکُرُکُم لِلنّاس» همانا شاکرترین شما نسبت به خدای متعال، شاکرترین شماست نسبت به مردم است.

بنابراین مسئله شکر، تشکر، قدردانی و سپاسگزاری از دیگران، از آموزه های بسیار مهمی است که در آیات و روایات مورد تأکید قرار گرفته و باید به صورت یک فرهنگ دینی و بلکه یک فرهنگ انسانی و عمومی مورد توجّه همگان قرار گیرد.

همین امر باعث می شود که مردم نسبت به خدمات و نیکی دیگران مسئولیت داشته باشند و به هیچ وجه نباید اجازه داد که این حسّ زیبا مورد غفلت قرار گیرد. در روایتی از رسول خدا(ص) آمده که یک جمله ای این است خدای متعال فرمود: «إِنِّي قَدْ آلَيْتُ عَلَى نَفْسِي أَنْ لَا أَقْبَلَ شُكْرَ عَبْدٍ لِنِعْمَةٍ أَنْعَمْتُهَا عَلَيْهِ حَتَّى يَشْكُرَ مَنْ سَاقَهَا مِنْ خَلْقِي إِلَيْهِ»[1] همانا سوگند یاد کرده ام که شکر بنده را نسبت به نعمتی که به او انعام کرده ام، نپذیرم تا اینکه شکر کند کسی را که این نعمت را به سوی او سوق داده است. و این در حقیقت توجّه دادن به این نکته است که باید واسطه های نعمت را دقت کرد و از آنها سپاسگزاری نمود.

همانگونه که اشاره گردید این امر در فرهنگ اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار است. لذا پاسداشت مقام معلّم، امری پسندیده است حتی اگر علم انسان از طریق کُتب گوناگون باشد، باید حقوق مؤلّفان و نویسندگان مورد توجّه قرار گیرد.

در پایان بحث شکر یادآوری این نکته را ضروری می دانم که شکر و سپاسگزاری از مُنعم واقعی یعنی خدای متعال و نیز نعمت های فراوانی که به انسان رسیده و همینطور واسطه هائی که باعث بهره مندی از نعمتهای فراوان شود، مورد غفلت بسیاری از انسانها قرار می گیرد و لذا باید این حکم فطری و عقلی و عاطفی را همگان مورد توجّه بیشتر قرار دهند، زیرا همانطوری که شما انتظار داری اگر کاری کردی از شما تشکر کنند، شما نیز باید همین را میزان رفتار و عمل خود قرار دهید و نسبت به نعمتهائی که به شما می رسد شکرگزار باشید.







[1] . وسائل الشیعه ج 16، ص 312.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :