ارسال به دوستان
کد خبر : 195899

شناخت قرآن (4)

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر مفتح امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ


تاریخ: 19.10.2018
بسم الله الرحمن الرحيم

اَلْحَمْدُ لِلّهِ بِجَمِیعِ مَحَامِدِه کُلِّهَا عَلَی جَمِیعِ نِعَمِهِ کُلِّهَا اَلْحَمْدُ لِلّهِ مالِکِ الْمُلْکِ مُجْرِی الْفُلْکِ مُسَخِّرِ الرِّیاحِ فالِقِ الاْصْباحِ دَیّانِ الدّینِ رَبِّ الْعَالَمینَ اَلْحَمْدُ لِلّهِ عَلی حِلْمِهِ بَعْدَ عِلمِهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلی عَفْوِهِ بَعْدَ قُدْرَتِهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلی طُولِ اَناتِهِ فی غَضَبِهِ وَهُوَ قادِرٌ عَلی ما یُریدُ

ثم الصلاه و السلام علی محمد عبده و رسوله ارسله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون

اوصیکم عبادالله و نفسی بتقوی الله و اتباع امره و نهیه، و اخوفکم من عقابه.


آیات و سوره ‏های قرآن، مکّی و مدنی

به آیات و سوره‏هایی که قبل از هجرت مسلمانان به مدینه، در زمانی که مرکز اصلی مسلمانان شهر مکّه بود بر رسول الله نازل شده است، آیات و سوره ‏های مکّی گفته می‏شود، اگرچه در خارج از شهر مکه نازل شده باشد. و به آیات و سوره‏هایی که بعد از هجرت مسلمانان به مدینه، در زمانی که مرکز اصلی مسلمانان شهر مدینه بود بر رسول الله نازل شده است، آیات و سوره‏ های مدنی گفته می‏شود، اگرچه در خارج از شهر مدینه نازل شده باشد.

سوره های قرآن در زمان نزول وحی و به دستور پیامبر شکل گرفت، و تعداد آيات هر سوره، كم يا زياد بودن آن با دستور خاص پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله انجام گرفته و همچنان بدون دخل و تصرف تاكنون باقى و يك امر توقيفى است. كوچك‏ترين سوره شامل سه آيه (سوره كوثر)، و بزرگ‏ترين سوره شامل 286 آيه می‏باشد (سوره بقره).

اسامى سوره ‏ها مانند تعداد آيات هر سوره توقيفى بوده، و با صلاح ديد شخص پيامبر نام‏گذارى شده است. بيشتر سوره ‏ها يك نام دارد و برخى دو يا چند نام. اين نام‏گذارى‏ها، طبق شيوه عرب با كوچك‏ترين مناسبت انجام می گرفته است.

هر سوره با فرود آمدن‏ «بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ» آغاز مى‏شد و آيات به ترتيب نزول در آن ثبت مىی گرديد، تا موقعى كه‏ «بِسْمِ اللَّهِ ...» ديگرى نازل مى‏شد و سوره ديگرى آغاز مى‏گرديد. اين نظم طبيعى آيات بود. گاهى اتفاق مى‏افتاد پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله- با اشاره جبرئيل- دستور مى‏داد تا آيه‏اى بر خلاف نظم طبيعى در سوره ديگرى قرار داده شود؛ مانند آيه‏ «وَ اتَّقُوا يَوْماً تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ ما كَسَبَتْ وَ هُمْ لا يُظْلَمُونَ» - كه گفته‏اند از آخرين آيات نازل شده است- پيامبر صلّى اللّه عليه و آله دستور فرمود آن را بين آيات ربا و آيه دين، در سوره بقره به عنوان آيه 281 ثبت كنند. بنابراين ثبت آيات در سوره ‏ها توقيفى است و با نظارت و دستور خود پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله انجام گرفته است و بايد از آن پيروى نمود. ولى درباره نظم و ترتيب سوره ‏ها ميان اهل نظر اختلاف است. سيّد مرتضى علم الهدى و بسيارى از محققين بر آنند كه قرآن همچنان كه امروزه هست، در زمان حيات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله شكل گرفته و ترتیب سوره‏ها را نیز پیامبر تعیین کرده‏اند.


جمع قرآن

على عليه السّلام نخستين كسى بود كه پس از وفات پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به جمع قرآن مشغول گرديد. بر حسب روايات، مدت شش ماه در منزل نشست و اين كار را به انجام رساند. امير المؤمنین عليه السّلام مى‏فرمايد: «آيه‏ اى بر پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نازل نشد، مگر آن كه بر من خوانده و املا فرمود و من آن را با خط خود نوشتم. و نيز تفسير و تأويل، ناسخ و منسوخ و محكم و متشابه هر آيه را به من آموخت و مرا دعا فرمود تا خداوند فهم و حفظ به من مرحمت فرمايد. از آن روز تاكنون هيچ آيه ‏اى را فراموش نكرده و هيچ دانش و شناختى را كه به من آموخته و نوشته‏ام، از دست نداده‏ام».

بسیاری از صحابه دیگر نیز هرکدام برای خود مصحفی را جمع کرده بودند. جمع كنندگان مصحف‏ها متعدد بودند و در اين جهت با يكديگر رابطه‏اى نداشتند. و از نظر صلاحيّت و استعداد و توانايى انجام اين كار يكسان نبودند. بنابراين نسخه هر كدام از نظر روش، ترتيب، قرائت و ... با ديگرى يكسان نبود. اختلاف در مصحف‏ها و قرائت‏ها موجب اختلاف در ميان مردم شد. مسلمانان ساكن مناطق مختلف، زمانی که به مناسبت شركت در جنگ و يا مناسبات ديگر گرد هم مى‏آمدند، بر اثر تعصبى كه نسبت به مصحف خود داشتند، به محكوم كردن يكديگر دست می زدند،و گاه به نزاع ميان آنان مى‏كشيد.

حذيفة بن یمان در جنگ ارمنستان شاهد نزاعی میان مسلمانان بر سر اعتبار و برتری مصحف ایشان بود. او وقتی از جنگ بازگشت در حالى كه از اختلاف مردم درباره قرآن ناخشنود بود، با آن عده از اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله كه در كوفه بودند، درباره حلّ اين مشكل پيش از آن كه جاهاى ديگر را فرا گيرد، به مشورت پرداخت. نظر حذيفه اين بود كه عثمان را بر آن دارد كه به يكسان نمودن مصاحف و الزام مردم به قرائت واحد اقدام كند كه همه اصحاب به درستى اين نظر اتفاق كردند جز عبد اللّه بن مسعود . لذا حذيفه با شتاب هر چه تمام‏تر، به سوى مدينه شتافت تا عثمان را برانگيزد كه امّت محمّد صلّى اللّه عليه و آله را پيش از پراكندگى دريابد.

حذيفه به عثمان گفت: «اى خليفه مسلمين! من بدون پرده ‏پوشى هشدار می دهم؛ اين امّت را درياب پيش از آن كه گرفتار همان اختلافى شوند كه يهود و نصارى به آن گرفتار شدند» عثمان پرسيد: «موضوع چيست؟» حذيفه گفت: «در جنگ ارمنستان شركت داشتم. در آنجا مردم شام، قرآن را به قرائت ابىّ بن كعب مى‏خواندند و مردم عراق از قرائت ابن مسعود تبعيت مى‏كردند، و هر گروه، گروه ديگر را تكفير مى‏كرد»

عثمان آن عدّه از اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله را كه در مدينه بودند گرد آورد و در اين كار با آنان مشورت نمود و همگى بر ضرورت قيام به اين كار، به هر قيمتى كه تمام شود، اتفاق نظر داشتند. عثمان به سرعت به يكسان كردن مصاحف اقدام كرد. نخست در پيامى عام، خطاب به اصحاب پيامبر صلّى اللّه عليه و آله آنان را به مساعدت در انجام اين عمل دعوت نمود .سپس چهار تن از خواص خود را براى اجراى اين كار برگزيد كه عبارت بودند از:زيد بن ثابت كه از انصار بود و سعيد بن عاص و عبد اللّه بن زبير و عبد الرحمن بن حارث بن هشام كه از قريش بودند. اين چهار تن اعضاى اوليه كميته يكسان كردن مصحف‏ها به شمار مى‏روند  كه زيد بر آنان رياست داشت. عثمان خود مسئوليت سرپرستى اين چهار تن را بر عهده گرفت‏  ولى آنان از عهده انجام اين كار بر نيامدند.لذا از ابىّ بن كعب، مالك بن ابى عامر، كثير بن أفلح، انس بن مالك، عبد اللّه بن عباس، مصعب بن سعد ، عبد اللّه بن فطيمه‏  و پنج تن ديگر كه جمعا 12 نفر شدند كمك گرفتند . در اين دوره رياست با ابىّ بن كعب بود كه او آيات قرآن را املا می كرد و ديگران می ‏نوشتند.

امير المؤمنين عليه السّلام نیز با اين برنامه موافق بود. ابن ابى داود از سويد بن غفله روايت كرده است كه على عليه السّلام فرمود: «سوگند به خدا كه عثمان درباره مصاحف (قرآن) هيچ عملى را انجام نداد مگر اين كه با مشورت ما بود. او درباره قرائت‏ها با ما مشورت كرد و گفت به من گفته‏اند كه برخى مى‏گويند قرائت من بهتر از قرائت توست و اين چيزى نزديك به كفر است.به او (عثمان) گفتم نظرت چيست؟ گفت: نظرم اين است كه فقط يك مصحف در اختيار مردم باشد و در اين زمينه تفرقه و اختلاف نداشته باشند. گفتم نظر خوبى است» . و نیز فرمود: «اگر امر مصحف‏ها به من نيز واگذار مى‏شد، من همان مى‏كردم كه عثمان كرد»

كسى در حضور امام صادق عليه السّلام عبارتى از قرآن را بر خلاف آنچه ديگران قرائت مى‏كردند، قرائت كرد. امام عليه السّلام به او فرمود: «ديگر اين‏گونه قرائت مكن و همان گونه كه همگان قرائت مى‏كنند قرائت نما»

ازاين ‏رو اجماع علماى مسلمین بر اين مى‏باشد آنچه امروزه وجود دارد همان قرآن كامل و جامع است‏  و هرگز دچار تحريف و تغيير نشده؛ و قرائت معروف ميان مسلمانان همان قرائت صحيح و درستى است كه خواندن آن در نماز صحيح می‏باشد.


نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :