ارسال به دوستان
کد خبر : 197240

خانواده در قرآن کریم 44 (نیازهای عاطفی)

خطیب: حجت الاسلام والمسلمین دکتر ترابی

بسم الله الرحمن الرحیم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه و لا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه. وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. عبادالله، أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه. قال الله الحکیم فی محکم کتابه.

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم:

« أَفَحَسِبْتُمْ أَنَّمَا خَلَقْنَاكُمْ عَبَثًا وَأَنَّكُمْ إِلَيْنَا لَا تُرْجَعُونَ» (المؤمنون، آیه115)

پس پنداشتيد که ما شما را بیهوده آفریدیم و شما به سوى ما بازگردانيده نمى­‏شويد؟

سفارش به تقوی. گاهی اوقات چنان سرگردان و حیرانیم که احساس میکنیم زمین و زمان به هم پیچیده اند و نمی توان قدم از قدم بر داشت روزها شب می­شوند و شب ها روز و عمر گران مایه هم می­گذرد و هیچ تحوّلی در زندگی ما به وجود نمی­آید. با خود می اندیشیم امروز که گذشت، فردا چنین و چنان می­کنم، غافل از آن که امروز همان فردایی است که دیروز در انتظارش بودیم. به قول شعری از امام راحل:

در دلـــــــم بــــــــود كه آدم شوم؛ امّا نشدم

بــــى‏خبر از همه عالم شوم؛ امّا نشدم

بـــــــر درِ پیــــــرِ خــــــرابــــات نهم روى نیاز

تا بــه این طایفه محرم شوم؛ امّا نشدم

هجرت از خویش كنم، خانه به محبوب دهم

تا بـــه اسمـــــاء معلّم شوم؛ امّا نشدم

از كف دوست بنوشم همه شب باده عشق

رستــــه از كوثر و زمزم شوم؛ امّا نشدم

فــــــــــارغ از خـویشتن و واله رخسار حبیب

همچنــــان روح مجسم شوم؛ امّا نشدم

سر و پا گوش شوم، پاى به سر هوش شوم

كـــــز دَم گرم تو مُلهَم شوم؛ امّا نشدم

از صفــــــا راه بیابــــــم به ســــــــوى دار فنا

در وفــــا یــــــار مسلّم شوم؛ امّا نشدم

خواستم بر كنم از كعبه دل، هر چه بت است

 تــــا بــــرِ دوست مكرّم شوم؛ امّا نشدم

آرزوهــــا همـــــه در گور شد اى نفس خبیث

در دلــــم بــــود كـه آدم شوم؛ امّا نشدم

مقدّمه

موضوع کلی بحث ما در خطبه ­های گذشته خانواده در قرآن کریم بود و درباره­ی آثار و برکات خانواده و همسرداری سخن می­گفتیم تا رسیدیم به این که هر انسان عادی در کنار نیازهای مادی، 20 نیاز عاطفی دارد و خانواده بهترین محل برای تأمین و به دست آوردن حمایت­های عاطفی در این موارد است. آنگاه درباره­ی از نیازهای عاطفی سخن گفتیم که عبارت بودند از: نیاز به «محبّت»، «احترام»، «قبول عذر»، «امنیت»، «قدردانی و تشکّر»، « ابراز وجود»، «تعریف و تحسین»، «تأیید و پذیرفته شدن»، «خوب درک شدن»، «محفوظ ماندن حریم خصوصی»، «مورد اعتماد و اطمینان بودن»، «تعلّق و همبستگی اجتماعی»، «احساس پاک بودن»،  «احساس قدرت و توانایی»، «احساس توانگری و دارا بودن» و نیز نیاز به «به نظم و انضباط»، نیاز به«نام نیک»، نیاز به «کرامت و عزّت نفس» و نیاز به «دفاع از خود». و موارد دیگری برای تکمیل این فهرست باقی مانده مثل نیاز به «حامی وپشتیبان» و نیاز به «داشتن هدف». ما امروز بإذن الله تعالی به یکی دیگر از نیازهای عاطفی انسان و نقش مثبتی که خانواده در این­باره می­تواند ایفا کند می­پردازیم. موضوع بحث «نیاز به داشتن هدف و انگیزه» است.

هدف وانگیزه داشتن یکی از نیازهای عاطفی انسان است. هدف در زندگی انسان در دو ساحت تعریف می شود:

اوّل: انسان باید در کلیت زندگی خود دارای هدفی کلان و اساسی باشد، همان طور که از ابتدا خلقت او هدفمند و معنادار بوده است و به عبث خلق نشده است. از این جهت والاترین هدفی که انسان می تواند برای زندگی خود در نظر بگیرد هدفی است که برتر از عالم ماده باشد. هدف اساس ی

دوم: در مراحل مختلف عمر و زندگی باید اهداف جزیی تری در راستای آن هدف کلان داشته باشد. نیاز به هدف مانند سایر نیازهای عاطفی در خانه و خانواده به بهترین وجه شکل می گیرد. پیش از این که به این موضوع بپردازیم مناسب است قدری راجع به خود هدف و اهمیت هدف داشتن در زندگی سخن بگوییم. 

مطلب اوّل: (معنا، اهمیت و فائده­)

آیات مختلفی از قرآن کریم این معنا را به ما یادآوری می­کند که خلقت جهان هستی هدفدار بوده و به طور ویژه خلقت انسان، هوشمندانه و معنادار بوده است. به همین صورت، انسان در بخش اعمال اختیاری خود شایسته است هدف داشته باشد و چنین نپندارد که به عبث و بیهوده خلق شده­ است. 

قرآن کریم هرگونه ترقی و پیشرفت به فرموده قرآن منوط به سعی و تلاش خود فرد است. قرآن می فرماید :«وَ أَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعى‏»؛ بهره ای براي انسان جز سعي و کوشش او نيست نجم/ 39.  در جای ديگر می فرمايد: «إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ»؛ خداوند سرنوشت هيچ قوم و ملّتيی را تغيير نمی دهد مگر آنان آن چه را در خودشان است تغيير دهند. رعد/ 11. همچنین قرآن کریم مؤمنین را به دورى از لغو و بیهوده زیستن ستایش مى كند و مى فرماید: «و الذین هم عن اللغو معرضون»2 ؛ آنان كه از امور بیهوده روى مى گردانند.

امام على (علیه السلام ) نیز می فرماید :

ـ العاقل من رفض الباطل 1 ؛ خردمند كسى است كه كلا امور باطل و بى هدف را كنار بگذارد.

ـ من كثرت لهوه قلّ عقله3؛ کسى كه به امور بیهوده و بى هدف روى آورد، كم خرد است .

ـ لم یعقل من وله باللعب و استهتر باللهو و الطرب 4  ؛ خردمند نیست كسى كه سرگرم و شیفته بازیچه ها شود و به خوشگذرانى و امور بیهوده روى آورد.

ـ العاقل من لا یضیع له نفسا فیما لا ینفعه 5 .عاقل كسى است كه یک نفَس خود را در امور غیر سودمند ضایع نسازد.

ـ افضل العقل مجانبه اللهو 6 ؛ برترین خردمندى ، دورى از امور پوچ و سرگرم كننده است .

ـ لیـس للعاقل ان یكون شاخصا الا فى ثلاث خطوه فى معاد امر مرمّة لمعاش او لذه فى غیر محرم؛ سـزاوار نـیـست انسان خردمند گام بردارد مگر براى سه چیز: كارى كه معاد او را اصلاح نـمـایـد یـا بـراى تـأمـیـن مـعـاش ‍ زنـدگـى بـاشـد و یـا بـراى تـفـریـح و لذت هـاى حلال.

تحقیقات روانشناسان هم نشان می دهد معمولاً افراد موفّق کسانی هستند که دارای اهداف واضح، پایدار و شفاف هستند و در طول زندگی برای رسیدن به این اهداف تلاش می­کنند، درست برخلاف این تصور که برخی گمان می کنند افراد موفق دارای ویژگی خاصی مثل هوش بالا یا ثروت فوق العاده یا خوش شانس هستند.

با این حال، برخی از افراد از اهمیت و جایگاه تعیین هدف در زندگی مطلع نیستند و همین عدم اطلاع باعث میشود از اثرات و نتایج داشتن زندگی هدفمند غافل شوند و برخی هم به خاطر ترس از نرسیدن به اهداف از این مهم فراری هستند. اگر انسان هدف نداشته باشد مشکلات زیادی برای او پدید می­آید، از جمله: گیج و سردرگم وحیران می شود؛ بازده و کارآیی­هایش افت و تنزّل می­کند؛ از دستیابی به موفقیت باز می ماند؛ احساس خوشبختی و کامیابی نمی کند؛ و در نهایت ممکن است به پوچی و افسردگی روانی برسد. دانشمندی می گوید اگر هر روز صبح سرشار از انرژی و امید از خواب بیدار نمیشوید به خاطر این است که شما برای زندگیتان به اندازه کافی هدف ندارید " این بی هدفی است که تیشه بر ریشه فرصت هایی طلایی عمر ما میزند و عمر ما را به هدر میدهند.

البته طبق گفته روانشناسان ،تقریبا 8%از افراد به اهداف و تصمیمات خود می رسند و این آمار نشان دهنده این است که 92 درصد از افراد اهداف خود را مشخص می کنند و یا حتی تا نیمه راه ادامه می دهند اما ممکن است به هر دلیل آنرا رها کنند. مهم ترین مزیت هدف گذاری، رسیدن به هدف نیست بلکه تأثیری مثبتی است که هدف مندی بر شخصیت شما می گذارد چون همیشه برای رسیدن به اهدافمان باید حرکت کنیم و پیش برویم و بهتر و بهتر بشویم.

مطلب دوم (روش تعیین هدف برای زندگی)

هدف کلی من از زندگی چیست؟ هر کسی اینجا چیزی گفته. برخی گفته اند: باید بدانیم واقعا هدف از زندگی چه چیزی نیست؟ و برخی به چیزی اشاره کرده اند از جمله: شادی درونی کشف و تجربه، کشف محیط؛ کشف خود؛ تکامل معنوی، رسیدن به زندگی آگاهانه، عاشقانه زیستن در لحظه، بی پروا عشق ورزیدن، همیشه آموختن، ماجراجویی، رشد و پیشرفت، گسترش صلح و مهربانی در تمام طول مسیر زندگی، ترویج استعداد ها و موهبت های خود و ارتقا روح، خدمت به دیگران، خودشکوفایی، پاسداشت حقیقت، ساختن چیزی متفاوت و مثبت، و مهم تر از همه تقرب الی الله و مصداقیت خلیفه الله.

امّا برای تعیین اهداف کوتاه و میانی، روانشناس ها در گام اول به رؤیا پردازی توصیه می کنند. می گویند در یک محیط آرام به تنهایی یا با کمک کسی که قبولش دارید به چیزایی فکر کنید که مثلا دوست دارید برای لذت بردن از زندگی چه کارهایی بکنید؟ دوست دارید به چه چیزی دست پیدا کنید؟ اگه موفقیت تضمین شده باشد، دوست دارید چه چیزی رو امتحان کنید؟ چه افکاری است که باعث میشود قلبتان به هیجان بیاید؟ همه چیزهایی که به ذهنتان می رسد را یادداشت کنید. به این فکر نکنید که فلان چیز احمقانه یا دور از دسترس است. یادتون نرود که با این کار فقط می خواهید به هدف گذاری خودتان کمک کنید. حالا باید رویاهایتان را اولویت بندی کنید. کدام از همه مهم تر است؟ کدام امکان پذیرتر است؟ کدام را بیشتر از همه دوست دارید؟

اما طبق برخی از تحقیقات، روزانه به طور متوسط بین پنجاه تا شصت هزار فکر از ذهن انسان عبور می کند که اگر شخصی با این حجم زیاد تبادل و ترانزیت افکار، بدون  داشتن هدف خاص به همه آنها فکر کند دچار حواس پرتی می شود و اگر بدون نقشه بخواهد هر کدام از آنها را دنبال کند دچار سردر گمی می­گردد. لذا وقتی به اهدافمان فکر می کنیم و آنها را یادداشت می کنیم، باید معلوم کنیم جنبه های اصلی که باید به خاطر بسپاریم کدامه؟ از نظر قرآن و عترت برای تعیین هدف تکنیک هایی وجود دارد باید قواعدی رعایت شود، از جمله:

 1ـ اهدافی مشخص و معینی دنبال گردد و پراکنده و مبهم نباشد: (ان سعیکم لشتی.)؛ 2ـ به دست آوردن اطلاعات لازم جهت هدف گذاری؛ 3ـ واقع بینی در تعیین اهداف و این که قابل دستیابی باشند ؛ 4ـ تقسیم اهداف به اساسی میانی و مقطعی و اهدف ریز و مرحله ای؛ زمان رسیدن به هدف درست تخمین زده شود: لبثنا یوما او بعض یوم. ان هی الا حیاتنا الدنیا؛ 6ـ تأثیر پذیری غیر منطقی از دیگران در تعیین اهداف زندگی؛ 7ـ انحراف نشدن از اهداف اصلی به خاطر تعریف اهداف فرعی نامتوازن؛  8ـ برنامه ریزی اجرایی درست برای دست یابی به اهداف مرحله به مرحله؛ 9ـ به موقع برای اجرای برنامه و رسیدن به هدف اقدام شود و کاهلی و سستی نباشد؛ 10ـ بررسی دائمی میزان پیشرفت و نقاط مثبت و منفی؛ 11ـ انتساب پیروزی ها به پروردگار کریم و شکست ها به ضعف خود؛ 12ـ نگاه مطلق نگر در پیروزی و شکست نباید باشد؛ 13ـ نرسیدن به هدف یک شکست ابدی و به معنای پایان همه چیز تلقی نشود.

از دید قرآن و روایات، موفقيت در امور زندگی خصوصا در بخش معنوی و اخلاقی مرهون چند امر است، از جمله: شناخت هدف و ایجاد انگیزه برای دستیابی به آن، برنامه ريزی درست و سنجيده، همت و تلاش و پشتکار، داشتن اراده قوی، اعتماد به نفس، توکل، تقوا و اخلاص و ... . که پرداختن به آنها فرصتی دیگر می طلبد.

مطلب سوم (نقش خانواده در تعیین هدف و انگیزه)

خانواده مهمترین عامل برای اشباع و ارضای نیاز عاطفی به هدف و انگیزه است و انسان را از بی هدفی و بی انگیزگی خارج می سازد؛ زیرا:

فکر انتخاب همسر، خوشبخت کردن همسر؛ فرزند دار شدن، فرزند دار شدن و تربیت فرزندان، خوشبخت کردن خانواده و تأمین آینده آنان همه از اموری است که به انسان هدف می دهد. از آن سو زندگی در خانواده برای انسان هدف ساز است. فرزندان در خانواده هدف هایی را مثل کسب رضای پدر و مادر دنبال می کنند و با تشویق والدین و الگو برداری از آنان انگیزه کار مثبت مثل تحصیل و ... پیدا می کنند. لذا خانواده بهترین محل برای تأمین نیاز به هدف و انیگزه است.  


خطبه دوم:

مسأله اوّل

از مناسبت های هفته گذشته در 18 دسامبر رحلت خانم فاطمه معصومه سلام الله علیها بود که این زن جایگاه بزرگی در اسلام و تشیع دارد و حرم او محور بزرگ ترین حوزه های علمیه جهان اسلام در شهر قم شده است. همچنین ساگشت میلاد حضرت عیسی مسیح در روزهای آتی است که آن را به اصحاب همه ادیان ابراهیمی خصوصا مسیحیان تبریک می گوییم و برای همه مام یادآور ضرورت صلح و دوستی است./ دیروز ویدئویی از یک فضا نورد آلمانی آقای الکساندر گِرست منتشر شد که مطالب مهمی در بر داشت: این فضا نورد آلمانی از همان سفینه فضایی ویدئویی را خطاب به نوه اش که هنوز به دنیا نیامده و نسل آینده ضبط کرده بود که می گفت: من الان در ایستگاه فضایی بین المللی هستم و دارم به دنیای زیبای شما و کره زمین نگاه می کنم. و اگر چه تقریبا یک سال هر روز به دنیای شما نگاه می کردم هنوز از دیدن سیر نشده ام. می دانم برای شما مضحک باشد ولی از نظر من قبل از من پانصد نفر بودند که از این بالا به زمین نگاه کردند. وقتی به دنیا نگاه می کنم فکر می کنم باید از شما عذر خواهی بکنم. از این جا که فکر می کنم و نگاه می کنم به نظر می آید که برای نسل آینده دنیای خوبی را تحویل ندادیم. آینده خواهیم گفت که ما نمی دانستیم در حالی که می دانیم طبیعت و منابع را خراب کردیم و سرگرم جنگ های بیهوده بودیم وهمه باید اعمال خودش را نگاه کن و فکر کند که کارش به کجا می رسد. من دوست ندارم نسل ما در ذهن شما کسانی باشیم که پایه زندگی شما را خراب کردیم.باید بدانیم این دنیا چقدر کوچک است و چقدر زود می تواند خراب شود.

مسأله دوم

دو اتفاق خوشحال کننده در روزهای گذشته رخ داد: یکی امضای آتش بس یمن و توقف جنایات جنگی حکومت عربستان صعودی در منطقه الحدیده و دیگری فرار شبانه سربازان متجاوز از سوریه. این دو اتفاق دارای درس ها و عبرتهای بزرگی برای متجاوزان و آتش افروزان و حامیان آنها است.

مسأله سوم

آن طور که هفته جاری در تاگس شو منعکس شد، دیروز پنجشنبه نماینده دولت فدرال برای زندگی یهودی در المان خبر داد که پرتال یا سامانه ای درست کرده تا از ابتدای فوریه از سراسر کشور حوادث ضد یهود در آنجا ثبت شود. وی گفته ما نباید اجازه بدهیم که مبارزه علیه یهودی ها بر عهده یهودی ها باشد یعنی وظیفه دولت و دیگران است که این امر را بر عهده بگیرند.


چند نکته:

1ـ از این که اقدامات نژاد پرستانه نظیر حمله به متدینین یهودی توسط گروههای افراطی همیشه از جانب دولت محکوم می شود خوشحالیم و ما هم همراه هستیم. همه باید بدانند که خشونت و نژاد پرستی جایی ندارد. بخصوص که ما مسلمانان یهودیان را پسر عموهای دینی خود می دانیم و هر نوع خشونت علیه آنان و علیه هر کس دیگری را محکوم می کنیم. 

2ـ اقدامات حمایتی از فرهنگ ها و پیروان ادیان و محکوم کردن خشونت ها باید با صرف نظر از هر ملاحظه دیگری انجام گیرد. توهین علیه هر فرهنگ، قومیت یا دینی باید محکوم شود و دولت باید به طور مساوی از همه آنها دفاع کند. در این رابطه طبق آمارهای ثبت شده در سال 2017 حدا اقل 950 مورد خشونت علیه مسلمانان و مساجد وجود داشته که طی آن 33 نفر به خاطر آن مجروح شدند. (زود دویچه سایتونگ، مارس 2018) و در سال 2018 گرچه تعداد حمله ها کمتر شده ولی شدیدتر بوده و 40 نفر زخمی داشته است. دفاع از مظلوم خیلی کار خوبی است ولی خود این کار نباید تبعیضی آمیز انجام شود و فقط از برخی از مظلومین دفاع شود و از برخی دیگر نه. لذا سؤال ما این است که چرا این اقدام حمایتی را برای مسلمانان خصوصا زنان و کودکان محجبه مسلمان صورت نمی دهند؟ و چرا نسبت به این همه هجمه و توهین به زنان مسلمانان و مقدسات اسلامی در رسانه ها و در فضای عمومی بی توجهی می شود؟   

 



نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :