ارسال به دوستان
کد خبر : 187330
تاریخ انتشار : 5/19/2017 7:58:00 AM

حیات دینی 13

خطیب: آیت الله دکتر رمضانی امام و مدیر مرکز اسلامی هامبورگ

تاریخ: 19.05.2017 


بسم الله الرحمن الرحيم

الحمد لله ربّ العالمين و الحمد لله الذی لا مُضادّ له في مُلكه و لا مُنازِعَ لَهُ في أمره. الحمدالله الذی لا شريك لَهُ في خلقه ولا شبيه لَهُ في عَظَمَتِه (جزء من دعاء الإفتتاح) وصلّی الله علی سيدّنا ونبيّنا محمّد صلّی الله عليه وعلی آله الطاهرين واصحابه المنتجبين. 

عبادالله ! أُوصيكم و نفسي بتقوی الله و اتّباع امره و نهیه.

شناخت صحیح دین و عمل به آن، آثار و فوائد زیادی را در زندگی فردی انسان بر جای می گذارد. از جملۀ آن آثار معنویت و آرامشی است که انسان در زندگی خود به دست می آورد و سبب می شود در برابر رنجها و سختی های روزگار مقاومت داشته باشد. و در پی آن از صحنه کنار نرفته و در مواجهه با سختی ها که لازمۀ زندگی در این دنیا است به راحتی از آن عبور نماید.

نحوۀ برخورد با حوادثِ دنیای مادی

یکی از موضوعاتی که می بایست بدان توجّه لازم شود، این است که زندگی در این جهان با همۀ ویژگیهایش دارای خصوصیاتی است. بدین بیان که در این دنیا انسانها با حیات و مرگ، فقر و غنی، فنا و بقاء، لذت و رنج، سلامت و بیماری، پیری و جوانی، خوشبختی و بدبختی، و بسیاری از مسائل دیگر مواجهه اند؛ و هیچ چاره ای هم جز این که با این واقعیتها به زندگی خود ادامه دهند، ندارند. البته نکتۀ مهمی که در این مسأله وجود دارد آن است که چگونه این حوادث باید مورد تبیین و تفسیر قرار گیرد و نیز چگونه باید با آن ها برخورد شود و نسبت به آن واکنش نشان داد.

روشن و واضح است که هر مکتب فکری تلاش می کند در ابتدای امر به تفسیر این حوادث طبیعی و غیر طبیعی بپردازد، و در مرحله بعد راهکارهایی را در مواجهه با آنها در پیش و روی انسانها قرار دهد.[1] البته جهان بینی به صورت دقیق می تواند به همۀ این مسائل بپردازد با این ویژگی که هم دارای آرمان و اهداف باشد، و هم بتواند راهکار ارائه بدهد، و هم به بایدها و نبایدهای مواجهه با هر حادثه ای بپردازد؛ و مهم تر از همه تعهدآور و مسئولیت ساز باشد. و همچنین بتواند راههای رسیدن به هدف را به درستی هدایت و راهنمایی نماید، تا در نتیجه بتواند نشاط، فداکاری، شوق و ذوق را به زندگی، و نیز آرامش و معنویت و عقلانیت را به ارمغان آورد. از این رو بدون شک جهان بینی علمی و یا فلسفی محض همۀ این ویژگی ها را ندارند. و به همین جهت یک جهان بینی توحیدی و الهی است که می تواند بر اساس وجود برخی ملاکها و معیارها در مواجهۀ انسان با هستی ـ که ممکن است به ظاهر تضادهایی را در چشم او پدید آورد ـ به حل تضادها بپرداخته، و به او کمک نماید تا برای عبور از این تضادها به موفقیت دست یابد.

بهترین نوع جهان بینی

بسیار روشن است که بهترین جهان بینی آن است که ویژگیهایی نظیر منطقی و قابل استدلال بودن را داشته باشد، تا به زندگی و حیات بشری معنا داده، و شوق و ذوق و نشاط را به زندگی انسان بازگرداند. همچنین برای انسان ـ چه در بعد فردی و اجتماعی ـ تعریف مقدسی و روحانی را به حیات و زندگی ایشان بدهد، تا جملگی بتوانند آن را عمیقاً درک نمایند. البته لازمۀ درک همگانی آن است که باید ساده و روشن و قابل فهم برای همگان باشد، بدین بیان که نباید خیلی پیچیده ارائه گردد. و همچنین به دنبال آن فهم و درک همگانی باید تکلیف ساز و تعهد آور نیز باشد. و هدف از حیات و زندگی را برای انسانها به زیبائی روشن سازد، بدون آنکه ابهامی در آن وجود داشته باشد. لذا جامعۀ اسلامی معتقد است که پیامبران این نقش مهم را برای شناسائی هدف و مقصد و راه را به بهترین شکل ایفاء کردند. زیرا مهمترین مأموریت آنان از جانب خدای متعال این بود که در ابتدا انسان نسبت به خودش شناخت پیدا کند، و ابعاد وجودی ایشان را به درستی تفسیر و تبیین، و به او بیاموزند. به همین جهت خود آنها اولین مفسران کتابهای آسمانی می باشند. چرا که در آیات متعددی از قرآن کریم به این امر اشاره شده است: «لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ؛ تا آنچه به سوى مردم نازل شده است براى آنها روشن سازى‏».[2] و جای هیچ تردیدی نیست که این کتاب دربارۀ انسان و معرفی و شخصیت و جایگاه او آمده است. زیرا به صورت مکرر در این کتاب نورانی آمده است: «لَقَدْ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ كِتاباً فيهِ ذِكْرُكُمْ أَفَلاتَعْقِلُون‏؛ ما بر شما كتابى نازل كرديم كه وسيله تذكّر (و بيدارى) شما در آن است! آيا نمى‏فهميد؟».[3]

ویژگی های جهان بینی الهی

جهان بینی الهی و توحیدی با وجود جاذبه و عشقی که به هستی آفرین دارد، یک ظرفیت و استعداد سرشاری را برای درک عمیق از حیات و زندگی به همۀ انسانها می دهد، و باعث رونق و شکوفائی زندگی می گردد. بر این اساس هیچگاه انسان با بن بست در زندگی مواجهه نخواهد شد. زیرا این نوع جهان بینی برای برون رفت از تحقیر و سرگردانی و حیرت، راههای مناسبی را در اختیار آدمیان قرار می دهد. و از این جا روشن می شود که جهان بینی اسلامی که برخاسته از وحی است، این قدرت را دارد که بتواند به پرسشهای انسان در زمینه های گوناگون پاسخ دهد. چرا که مرحوم شهید علامه مطهری(ره) دربارۀ بهترین جهان بینی می نویسد: «بهترین جهان بینی ها آن است که بهتر بتواند وظیفه پشتوانه بودن و الهام بخش بودن خود را نسبت به همان ایدئولوژی انجام دهد. مثلاً در هر ایدئولوژیی مفاهیم مشترک عدل و مساوات و آزادی و حق و صلح و غیره هست، اما باید دید کدام جهان بینی است که این معانی را از اعماق هستی استنباط و استخراج می کند و کوشش در راه حق و عدالت و خیر و صلاح را هماهنگی با ناموس خلقت و جریان خلقت می داند و ظلم و تعدی را نوعی انحراف و سقوط و تباهی می شناسد».[4]

وی در جای دیگر بر این باور است که جهان بینی اسلامی همه ملاک ها و معیارهای یک جهان بینی خوب و کامل را دار است و می نویسد: «جهان بینی توحیدی، یعنی درک اینکه جهان از یک مشیت حکیمانه پدید آمده است، جهان بینی توحیدی، یعنی جهان «یک قطبی» و «تک محوری» است.

جهان بینی توحیدی یعنی جهان ماهیت «از اوئی» «انّا لِلّه» و «به سوی اوئی» «إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُون‏»[5]  دارد، موجودات جهان با نظامی هماهنگ به یکسو و به طرف یک مرکز تکامل می یابند».[6]

حال باید این سوال را پاسخ داد که آیا اسلام به عنوان یک جهان بینی توحیدی می تواند برای برون رفت از رنجها و آلام بشری راهکاری ارائه دهد؟

 



[1]. برخی از محورهای اخلاقی که به تفسیر و مواجهه اشاره دارند را می توان به محور اخلاق کانت بر اساس فضیلت عقلانی، محور اخلاقی کلبی بر اساس بی نیازی از وسائل زندگی، محور اخلاقی مانوی بر اساس خلاصی از رنج، محور اخلاق بودایی که بر اساس آزادی و رهایی از خواهشهای و میلهای نفسانی، محور اخلاق ایپکوری که بر اساس لذت و لذت گرایی، محور اخلاقی مارکسیستی که بر اساس منافع مادی و تنازع بقاء، محور اخلاقی ماکیاولی که بر اساس سیادت و آمریّت، محور اخلاقی نیچه ای که بر اساس فردی و دو قدرت، و محور اخلاقی اسلامی که بر اساس کرامت و بزرگواری و احساس شخصیت انسانی به تبیین این مسائل می پردازند.

[2]. النحل/44.

[3]. الانبیاء/10.

[4]. مطهرى، مرتضى، يادداشتهاي شهيد مطهري، ج‏2، ص364، تهران- قم، صدرا، چ اول‏،1378ش‏.

[5]. البقرة/156.

[6]. همان، جهان بینی توحیدی (مجموعه آثار شهيد مطهري)، ج‏2، ص83، تهران- قم‏، چ هشتم‏، 1377ش.‏


نظر شما



نمایش غیر عمومی