ارسال به دوستان
کد خبر : 257574
تاریخ انتشار : 14 تیر 1398 9:29

اوصاف متّقین (18)

تاریخ : 05.07.2019 
بسم الله الرحمن الرحيم

اَلْحَمْدُ لِلّهِ بِجَمِیعِ مَحَامِدِه کُلِّهَا عَلَی جَمِیعِ نِعَمِهِ کُلِّهَا... اَلْحَمْدُ لِلّهِ مالِکِ الْمُلْکِ مُجْرِی الْفُلْکِ مُسَخِّرِ الرِّیاحِ فالِقِ الاْصْباحِ دَیّانِ الدّینِ رَبِّ الْعَالَمینَ اَلْحَمْدُ لِلّهِ عَلی حِلْمِهِ بَعْدَ عِلمِهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلی عَفْوِهِ بَعْدَ

 قُدْرَتِهِ وَالْحَمْدُ لِلّهِ عَلی طُولِ اَناتِهِ فی غَضَبِهِ وَهُوَ قادِرٌ عَلی ما یُریدُ

ثم الصلاه و السلام علی محمد عبده و رسوله ارسله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون

اوصیکم عبادالله و نفسی بتقوی الله و اتباع امره و نهیه، و اخوفکم من عقابه


پانزدهمین فضیلت: تجارت سودمند الهی

-         صَبَرُوا أَيَّاماً قَصِيرَةً أَعْقَبَتْهُمْ رَاحَةً طَوِيلَةً؛ تِجَارَةٌ مُرْبِحَةٌ يَسَّرَهَا لَهُمْ رَبُّهُمْ،

چند روز كوتاه [دنيا] را به شكيبايى بسر رسانند و در پى آن آسايش هميشگى [نعمت بى ‏پايان بهشت] را دريابند، اين [شیوه نزدگانی] تجارتى است پر فائده كه پروردگارشان براى آنها فراهم نموده.

از فضیلت ‏های اهل تقوی در سخن امیرالمؤمنین تجارت پر سود آنان است، که صبر بر مشکلات در مدتی کوتاه را، به قیمت به دست آوردن راحتی طولانی، تحمل می کنند. چند نکته در این عبارت امیرالمؤمنین قابل دقت است:

1.     کوتاهی زندگانی دنیا

امیرالمؤمنین طول زندگانی فرد در این جهان را بسیار کوتاه می داند، که متقین با خویشتنداری و صبر در این مدت کوتاه، آرامش و راحتی در زندگی جاوید اخروی را به دست می آورند. کوتاهی زندگی در دنیا چیزی است که همه انسانها درک می کنند. همه کسانی که به میانسالی و کهنسالی رسیده اند زودگذر بودن روزگار را لمس کرده اند. در اشعار شاعران و در ادبیات ادیبان در همه فرهنگها این نکته به چشم می خورد.

        بهاری بود و ما را هم شبابی و شکر خوابی             چه غفلت داشتیم ای گل شبیخون جوانی را

****

از گردش فلک، شب کوتاه زندگی               زان سان به سر رسید که خوابی ندید کس

2.     صبر در زندگی

اینکه حضرت امیر از صبر در زندگی دنیا سخن به میان آورده اند، مرادشان چیست؟

در روایتی امیرالمؤمنین از پیامبر اکرم نقل می کنند که فرمود:

-         الصَّبْرُ ثَلاَثَةٌ، صَبْرٌ عِنْدَ الْمُصِیبَةِ؛ وَ صَبْرٌ عَلَی الطَّاعَةِ؛ وَ صَبْرٌ عَنِ الْمَعْصِیَةِ. (کافی؛ ج 2، ص 75)

صبر سه گونه است: صبر هنگام مصیبت؛‏ ‏و صبر بر طاعت؛ و صبر از معصیت.

فرد با تقوی در هریک از این سه زمینه ی صبر، با تحمل مشکلاتی که با خود دارد به خداوند تکیه می کند و دچار یأس از رحمت الهی یا کفران نسبت به نعمتهای خداوند نمی شود.

3.     تجارت با عمر

تعبیر «تجارت» و تعابیر مترادف آن در خصوص زندگانی دنیوی افراد نیکوکار و بدکار، در قرآن کریم فراوان به کار رفته است:

-         يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَى تِجَارَةٍ تُنْجِيكُمْ مِنْ عَذَابٍ أَلِيمٍ؛ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ وَتُجَاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوَالِكُمْ وَأَنْفُسِكُمْ ذَلِكُمْ خَيْرٌ لَكُمْ إِنْ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ؛ يَغْفِرْ لَكُمْ ذُنُوبَكُمْ وَيُدْخِلْكُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ وَمَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ ذَلِكَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ؛ وَأُخْرَى تُحِبُّونَهَا نَصْرٌ مِنَ اللَّهِ وَفَتْحٌ قَرِيبٌ وَبَشِّرِ الْمُؤْمِنِينَ ﴿صف:10-۱۳﴾

اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد آيا شما را بر تجارتى راه نمايم كه شما را از عذابى دردناك مى ‏رهاند؛ به خدا و فرستاده او بگرويد و در راه خدا با مال و جانتان جهاد كنيد اين [گذشت و فداكارى] اگر بدانيد براى شما بهتر است؛ تا گناهانتان را بر شما ببخشايد و شما را در باغهايى كه از زير [درختان] آن جويبارها روان است و [در] سراهايى خوش در بهشتهاى هميشگى درآورد اين [خود] كاميابى بزرگ است؛ و [رحمتى] ديگر كه آن را دوست داريد يارى و پيروزى نزديكى از جانب خداست و مؤمنان را [بدان] بشارت ده.

در این آیات سخن از تجارتی است که انسانهای نیکوکار را از عذاب دردناک نجات می دهد، و آن تجارت با ایمان به خدا و تلاش در راه او محقق می گردد، که نتیجه این تجارت همانا مغفرت الهی و بهشت برین و قرب خداوند است.

-         إِنَّ الَّذِينَ يَتْلُونَ كِتَابَ اللَّهِ وَأَقَامُوا الصَّلَاةَ وَأَنْفَقُوا مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ سِرًّا وَعَلَانِيَةً يَرْجُونَ تِجَارَةً لَنْ تَبُورَ؛ لِيُوَفِّيَهُمْ أُجُورَهُمْ وَيَزِيدَهُمْ مِنْ فَضْلِهِ إِنَّهُ غَفُورٌ شَكُورٌ ﴿فاطر:29-۳۰﴾

در حقيقت كسانى كه كتاب خدا را مى‏ خوانند و نماز برپا مى دارند و از آنچه بديشان روزى داده‏ ايم نهان و آشكارا انفاق مى كنند اميد به تجارتى بسته‏ اند كه هرگز زوال نمى ‏پذيرد؛ تا پاداششان را تمام بديشان عطا كند و از فزون‏بخشى خود در حق آنان بيفزايد كه او آمرزنده حق‏ شناس است.

در این آیات نیز از تجارت بی زوالی سخن گفته شده است، که نیکوکاران با تلاوت قرآن، انجام نماز، و یاری مستمندان جامعه، به پاداش بی پایان خداوندی دست می یابند.

آیه ای  در قرآن کریم وجود دارد که شأن نزول آن عمل فداکارانه امیرالمؤمنین است، آنگاه که در بستر پیامبر خوابیده و جان خود را به خطر افکند. تعبیری که در این آیه به کار رفته است بازهم به داد و ستد انسان با خدا برمی گردد. می فرماید:

-         وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَشْرِي نَفْسَهُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاتِ اللَّهِ وَاللَّهُ رَءُوفٌ بِالْعِبَادِ ﴿بقره:۲۰۷﴾

و از ميان مردم كسى است كه جان خود را براى طلب خشنودى خدا مى‏ فروشد و خدا نسبت به [اين] بندگان مهربان است.

از سوی دیگر درباره بدکاران، کافران، و کسانی که طریق گمراهی و نفاق را انتخاب کرده اند نیز قرآن کریم همین تعبیر تجارت را به کار برده و می فرماید:

-         أُولَئِكَ الَّذِينَ اشْتَرَوُا الضَّلَالَةَ بِالْهُدَى فَمَا رَبِحَتْ تِجَارَتُهُمْ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ ﴿بقره:۱۶﴾

همين كسانند كه گمراهى را به [بهاى] هدايت‏ خريدند در نتيجه داد و ستدشان سود[ى به بار] نياورد و هدايت‏ يافته نبودند.

تعبیر «خسران» در آیات قرآن نیز از لواحق مسأله تجارت و داد و ستد است. قرآن کریم درباره کافران می فرماید:

-         لَهُ مَقَالِيدُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ وَالَّذِينَ كَفَرُوا بِآيَاتِ اللَّهِ أُولَئِكَ هُمُ الْخَاسِرُونَ ﴿زمر:۶۳﴾

كليدهاى آسمان و زمين از آن اوست و كسانى كه نشانه‏ هاى خدا را انكار كردند آنانند كه زيانكارانند.

و در مورد تمامی انسانهایی که زندگی خود را با ایمان و عمل صالح همراه نکرده باشند همین تعبیر را به کار می برد:

-         إِنَّ الْإِنْسَانَ لَفِي خُسْرٍ؛ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَتَوَاصَوْا بِالْحَقِّ وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ ﴿عصر:2-۳﴾

واقعا انسان دستخوش زيان است؛ مگر كسانى كه ایمان آورده و كارهاى شايسته كرده و همديگر را به حق سفارش و به شكيبايى توصيه كرده‏ اند.

برخی این مسأله را به تأثیر پذیرفتن قرآن از فرهنگ جامعه عصر نزول مرتبط کرده اند، چرا که در دوره پیامبر شهر مکه مرکز تجارت بود و اهالی آن همه تاجر و اهل داد و ستد بودند، و اینکه قرآن کریم همه چیز را در قالب چنین تعبیرهایی مطرح می کند نشانه آنستکه قرآن تحت تأثیر فرهنگ جامعه شکل گرفته است.

پاسخ آنستکه اولاً همه انسانها در همه زمانها و مکانها با داد و ستد زندگی خود را اداره کرده و می کنند. بحث تجارت اختصاصی به هیچ دوره زندگی اجتماعی بشر نداشته است، نه دوره پیامبر و نه قبل یا بعد از آن. و حقایق زندگی دنیوی را با این زبان بیان کردن برای همه مردم قابل لمس تر و قابل فهم تر است.

ثانیاً نیمی از دوره پیامبر بعد از هجرت بوده است و بخش بزرگی از قرآن در مدینه نازل شده، که جامعه‏ ای کشاورزی بوده است، و اگر قرار بود قرآن از فرهنگ جامعه تأثیر پذیرفته باشد باید در آیات و سوره های مدنی بجای تجارت، از تعبیرهای کشاورزی استفاده می کرد.


 



IZH
نظر شما



نمایش غیر عمومی
تصویر امنیتی :